Prawo przedsiębiorców – zasady prowadzenia działalności gospodarczej

W dniu 30 kwietnia 2018 roku weszła w życie ustawa z dnia 6 marca 2018 r. –  Prawo przedsiębiorców. Jest to najważniejsza ustawa wchodząca w skład tzw. Konstytucji biznesu i zastąpiła obowiązującą do tej pory ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Akt ten określa pewne sztandarowe zasady Konstytucji biznesu mające na celu regulowanie warunków wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorców

Najwazniejsze zasady to:

Zasada: „Wszystko co nie jest prawem zabronione, jest dozwolone”

Pierwsza zasada prawa została opisana w art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z jej brzmieniem przedsiębiorca może podejmować wszelkie działania, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa. Wskazana zasada jest przejawem podstawowej reguły ekonomicznej stanowiącej, że wszystko co nie jest prawem zabronione, jest dozwolone. W rezultacie dopóki konkretny przepis prawa nie zabroni określonego zachowania, przedsiębiorca może podejmować swobodne działanie w danym zakresie.

Zasady wykonywania działalności gospodarczej

Zgodnie z art. 9 Ustawy Prawo przedsiębiorców przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą zgodnie z zasadami uczciwej konkurencji, poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów innych przedsiębiorców i konsumentów, a także poszanowania oraz ochrony praw i wolności człowieka. Artykuł ten określa podstawowe zasady Konstytucji biznesu oraz ramy prawne funkcjonowania przedsiębiorcy w warunkach rynkowych. Przepis posługuje się w swojej treści zwrotami niedookreślonymi, które jednak dotyczą najważniejszych wartości odnoszących się do gospodarki rynkowej.

Zasada: Domniemanie uczciwości przedsiębiorcy i rozstrzygania wątpliwości na jego korzyść

Z kolei przepis art. 10 ustawy Prawo przedsiębiorców, który podaje, że organ kieruje się w swoich działaniach zasadą zaufania do przedsiębiorcy, zakładając, że działa on zgodnie z prawem, uczciwie oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów. Jest to zatem pierwsza zasada odnosząca się bezpośrednio do organów państwowych. Reguła ta może okazać się szczególnie ważna, ponieważ wprowadza zasadę domniemania uczciwości przedsiębiorcy. W konsekwencji jednostka rządowa będzie musiała udowodnić winę przedsiębiorcy w danej sprawie. W przypadku braku konkretnych dowodów przedsiębiorcę chroni bowiem domniemanie uczciwości.

Dalsza część ww. przepisu stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, organ rozstrzyga je na korzyść przedsiębiorcy. Jest to zatem wyraźnie wprowadzona reguła rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy, która jednak doznaje pewnych ograniczeń – tej zasady nie stosuje się, jeżeli:

 – w postępowaniu uczestniczą podmioty o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich;

– odrębne przepisy wymagają od przedsiębiorcy wykazania określonych faktów;

– wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwo, obronność lub porządek publiczny.

Zasada: Przyjazna interpretacja przepisów

Rozwinięciem zasady co do rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy jest art. 11 ustawy. W świetle tego przepisu, jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść przedsiębiorcy, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Tego przepisu nie stosuje się jednak, jeśli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwo, obronność lub porządek publiczny.

Zasady prowadzenia postępowania przez organ państwowy

Kolejny zbiór zasad został uregulowany w art. 12 ustawy – to reguły, których instytucja państwowa musi przestrzegać w toku prowadzonego postępowania. Jak wynika z treści przepisu, organ prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie przedsiębiorców do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Jednocześnie, funkcjonariusze publiczni ponoszą odpowiedzialność za naruszenie prawa spowodowane ich działaniem lub zaniechaniem na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 13 ustawy).

Zasada: Pewności prawa

Przepis art. 13 ustawy Prawo przedsiębiorców reguluje zasadę pewności oraz stabilności prawa. Zgodnie z jego brzmieniem, organ bez uzasadnionej przyczyny nie odstępuje od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Reguła ta jest szczególnie istotna w zakresie prawa podatkowego, gdzie często przepisy nie są jednoznaczne i istnieje możliwość dwojakiej interpretacji. W kontekście przywołanej zasady pewności prawa, jeżeli istnieje dany sposób rozwiązywania konkretnej sprawy wypracowany przez praktykę, doktrynę czy też orzecznictwo, organ podatkowy nie może bez uzasadnionej przyczyny przyjąć innego rozwiązania.

Zasada: Udzielanie informacji

Ostatnia zasada została określona w art. 15 ustawy. Przepis przewiduje obowiązek udzielenia przez organ stronie postępowania informacji w danej sprawie. Artykuł ten stanowi, iż organ, w zakresie swojej właściwości, udziela przedsiębiorcy informacji o warunkach podejmowania, wykonywania i zakończenia działalności gospodarczej.

 

Konstytucja biznesu jest dostępna na: https://www.mf.gov.pl/documents/764034/6375632/20180502_konst_biznesu_broszura.pdf